بذل مدت در ازدواج موقت چیست؟ شرایط، نحوه و آثار قانونی آن

بذل مدت در ازدواج موقت یکی از شیوه‌های پایان دادن به نکاح موقت است که با طلاق تفاوت دارد. در عقد موقت، برخلاف ازدواج دائم، جدایی زوجین از طریق طلاق صورت نمی‌گیرد و مرد می‌تواند با بخشیدن مدت باقی‌مانده عقد، به رابطه زوجیت پایان دهد. آشنایی با شرایط و آثار بذل مدت در ازدواج موقت برای جلوگیری از اختلافات حقوقی اهمیت زیادی دارد.

بذل مدت در ازدواج موقت به چه معناست؟

بذل مدت در ازدواج موقت به این معناست که شوهر، مدت باقی‌مانده عقد موقت را به زن می‌بخشد و در نتیجه رابطه زوجیت پایان می‌یابد. بر اساس ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی، طلاق مخصوص عقد دائم است و در نکاح منقطع، انقضای مدت یا بذل آن موجب جدایی زوجین خواهد شد.
به عنوان مثال اگر عقد موقت برای یک سال منعقد شده باشد و پس از شش ماه مرد تصمیم به پایان رابطه بگیرد، می‌تواند شش ماه باقی‌مانده را بذل کند.

شرایط بذل مدت در ازدواج موقت

برای تحقق بذل مدت در ازدواج موقت وجود شرایط زیر ضروری است:

وجود عقد موقت صحیح

بذل مدت زمانی معنا دارد که نکاح موقت به صورت صحیح واقع شده باشد.

اختیار بذل مدت با مرد است

اصولاً حق بذل مدت متعلق به شوهر است؛ مگر اینکه این اختیار از طریق وکالت به زن واگذار شده باشد.

وجود مدت باقی‌مانده

اگر مدت عقد به پایان رسیده باشد، دیگر نیازی به بذل مدت وجود ندارد و عقد خودبه‌خود منقضی می‌شود.

نحوه بذل مدت در ازدواج موقت

بذل مدت تشریفات پیچیده‌ای ندارد و معمولاً با بیان عباراتی مانند «مدت باقی‌مانده عقد را به تو بخشیدم» محقق می‌شود.
بذل مدت ممکن است:

بیشتر بخوانید: مهریه عندالاستطاعه چیست و چه تفاوتی با مهریه عندالمطالبه دارد

شفاهی باشد.
کتبی باشد.
از طریق سند رسمی انجام شود.
توسط وکیل دارای اختیار صورت گیرد.

آیا بذل مدت نیاز به دادگاه دارد؟

خیر. بذل مدت در ازدواج موقت اصولاً نیازی به مراجعه به دادگاه ندارد. با این حال، اگر اختلافی در خصوص وقوع بذل مدت ایجاد شود، طرح دعوای اثبات بذل مدت یا اثبات رابطه زوجیت در دادگاه امکان‌پذیر است.

صیغه بذل مدت چگونه است؟

برای بذل مدت الفاظ خاصی لازم نیست و هر عبارتی که نشان‌دهنده بخشیدن مدت باقی‌مانده باشد، کفایت می‌کند.
برای مثال:

«باقیمانده مدت نکاح موقت را به تو بخشیدم.»

آیا زن می‌تواند بذل مدت کند؟

در حالت عادی خیر. حق بذل مدت متعلق به شوهر است. اما اگر مرد ضمن عقد یا در سند جداگانه به زن وکالت داده باشد، زن نیز می‌تواند به نمایندگی از شوهر اقدام به بذل مدت کند.
مهریه در صورت بذل مدت در ازدواج موقت
مطابق ماده ۱۰۹۷ قانون مدنی:

بذل مدت قبل از نزدیکی

بیشتر بخوانید: برای انحصار وراثت کجا باید رفت؟

اگر شوهر قبل از نزدیکی مدت را بذل کند، زن مستحق نصف مهریه خواهد بود.

بذل مدت بعد از نزدیکی

در صورتی که نزدیکی واقع شده باشد، زن مستحق تمام مهریه است.
به همین دلیل، وضعیت مهریه در عقد موقت با موضوع مهریه در عقد موقت ارتباط نزدیکی دارد.

عده زن پس از بذل مدت

پس از بذل مدت در ازدواج موقت، زن باید عده نگه دارد.

مدت عده عبارت است از:

بیشتر بخوانید: گواهی عدم امکان سازش چیست و چگونه اجرا می شود؟

دو طهر برای زنانی که عادت ماهانه دارند.
چهل و پنج روز برای زنانی که عادت ماهانه نمی‌بینند.
چهار ماه و ده روز در صورت فوت شوهر.

تفاوت بذل مدت با انقضای مدت

در انقضای مدت، عقد به صورت خودکار پایان می‌یابد و اراده خاصی لازم نیست.
اما در بذل مدت، شوهر پیش از پایان مدت عقد، باقی‌مانده آن را می‌بخشد و رابطه زوجیت خاتمه پیدا می‌کند.

تفاوت بذل مدت با طلاق

طلاق مخصوص نکاح دائم است و تشریفات قانونی خاصی دارد. اما بذل مدت در ازدواج موقت بدون نیاز به اجرای صیغه طلاق و بدون الزام به مراجعه به دادگاه انجام می‌شود.

ثبت بذل مدت در ازدواج موقت

اگر ازدواج موقت به صورت رسمی ثبت شده باشد، بهتر است بذل مدت نیز در دفاتر رسمی ثبت شود تا در آینده اختلافی میان زوجین ایجاد نشود.

آیا امکان رجوع پس از بذل مدت وجود دارد؟

خیر. پس از بذل مدت، رابطه زوجیت پایان یافته و رجوع امکان‌پذیر نیست. در صورت تمایل طرفین، باید عقد موقت جدیدی منعقد شود.
مواد قانونی مربوط به بذل مدت در ازدواج موقت
ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی
طلاق مخصوص عقد دائم است و زن منقطعه با انقضای مدت یا بذل آن از طرف شوهر از زوجیت خارج می‌شود.
ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی
نکاح وقتی منقطع است که برای مدت معینی واقع شده باشد.
ماده ۱۰۹۷ قانون مدنی
در نکاح منقطع هرگاه شوهر قبل از نزدیکی تمام مدت نکاح را ببخشد، باید نصف مهر را بپردازد.

سوالات متداول

بذل مدت در ازدواج موقت چیست؟
بخشیدن مدت باقی‌مانده عقد موقت توسط شوهر که موجب پایان رابطه زوجیت می‌شود.
آیا بذل مدت نیاز به دادگاه دارد؟
خیر، مگر اینکه بین طرفین اختلافی درباره وقوع آن ایجاد شود.
آیا زن می‌تواند بذل مدت کند؟
فقط در صورتی که از طرف شوهر وکالت داشته باشد.
مهریه پس از بذل مدت چگونه محاسبه می‌شود؟
قبل از نزدیکی نصف مهریه و بعد از نزدیکی تمام مهریه به زن تعلق می‌گیرد.
آیا بعد از بذل مدت امکان رجوع وجود دارد؟
خیر، برای ادامه رابطه باید عقد جدید منعقد شود.

جمع‌بندی

بذل مدت در ازدواج موقت یکی از راه‌های پایان دادن به نکاح منقطع است که با طلاق تفاوت اساسی دارد. این حق اصولاً متعلق به شوهر است و با بخشیدن مدت باقی‌مانده عقد، رابطه زوجیت خاتمه می‌یابد. آگاهی از آثار بذل مدت بر مهریه، عده و امکان ثبت رسمی آن می‌تواند از بسیاری از اختلافات خانوادگی جلوگیری کند.

منابع و لینک‌ها
قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران
مقاله «ازدواج موقت»
مقاله «مهریه در عقد موقت»
مقاله «فسخ نکاح»
مقاله «اثبات رابطه زوجیت»

نویسنده: گروه وکلای خانواده