الزام به تمکین زوجه و بررسی تمامی جوانب آن از نگاه قانونی

مفهوم تمکین و زن ناشزه

تمکین همانطور که گفته شد یکی از موضوعات حقوقی در حقوق خانواده است که آثار مختلفی بر روی هر یک از زوجین می گذارد. در واقع تمکین وظیفه زناشویی زن در ازدواج است که قانون آن را برای او الزامی نموده و زن موظف است از این وظیفه زناشویی تبعیت کند.

منظور از تمکین همان تبعیت از مرد است که در دو معنای عام و خاص به کار می رود. تمکین عام به این معنا است که زن باید در همان منزلی که مرد به عنوان منزل مشترک زناشویی تهیه کرده است سکونت داشته باشد و جز در موارد موجهی که در ادامه بیان خواهد شد، منزل زناشویی را ترک نکند و تمکین به معنای خاص هم یعنی اینکه زن باید به طور متعارف با همسرش رابطه زناشویی داشته باشد.

در صورتی که زن از این وظایف زناشویی تخطی کند به عنوان زن ناشزه شناخته می شود و مرد می تواند علاوه بر الزام به تمکین زوجه برخی از حق و حقوق مالی او را هم پرداخت نکند. در نتیجه منظور از زن ناشزه که یک عبارت رایج در دادگاه های خانواده است، زنی است که بنا به دلایل ارائه شده و به اثبات رسیده در محضر دادگاه از مرد تمکین نمی کند.

مهریه زن ناشزه چگونه است؟

یکی از سوالات مهم درباره زن ناشزه این است که آیا در صورت اثبات ناشزه بودن زن مرد می تواند مهریه را نپردازد یا خیر؟

در واقع اگرچه عدم تمکین زن از مرد باعث منتفی شدن پرداخت نفقه به او در زمان عدم تمکین می شود اما مهریه ارتباطی با عدم تمکین ندارد و حتی زن ناشزه هم می تواند تمامی مهریه خود را مطالبه کند. در واقع پرداخت نفقه به زن منوط است به تمکین زن اما در مهریه اینطور نیست و به صرف انعقاد عقد نکاح و برقراری اولین رابطه زناشویی میان طرفین، زن می تواند تمام مهریه اش را مطالبه کند.

البته برای مطالبه مهریه لازم است حتما شرایط دیگر از جمله نوع مهریه که می تواند از نوع عند المطالبه یا عند الاستطاعه باشد نیز لحاظ شود و برای این کار نیاز به دانش و تخصص یک وکیل مجرب خانواده که گروه وکلای خانواده در اختیار شما می گذارند نیاز دارید.

حق حبس زن و ارتباط آن با تمکین

یکی از مفاهیمی که در خصوص الزام به تمکین زوجه وجود دارد حق حبس زن در ازای پرداخت کامل مهریه است. منظور از حق حبس زن این است که زن می تواند تا زمانی که مهریه او به طور کامل پرداخت نشده از تمکین خودداری کند و این عدم تمکین کاملا موجه و قانونی است. در واقع زن تا پیش از برقراری اولین رابطه زناشویی با همسر این حق را دارد که تمکین از مرد را منوط به دریافت مهریه اش کند اما به محض برقراری اولین رابطه زناشویی میان َرفین این حق از بین می رود و زن دیگر حق حبس نخواهد داشت.

نکنه بسیار مهم در ابن موارد مشخص شدن این موضوع است که آیا طرفین با یکدیگر رابطه زناشویی داشته اند یا خیر. این موضوع که نیازمند تخصص و تجربه در ادله اثبات است نقش مهمی در پذیرش ادعای هر یک از طرفین ایفا می کند زیرا مرد در موارد ادعای حق حبس از طرف زن تلاش می کند اثبات کند رابطه زناشویی میان طرفین وجود داشته در حالی که زن خلاف آن را ادعا می کند.

دعوای حقوقی الزام به تمکین زوجه

زن جز در مواردی استثنا که در قانون بدان اشاره شده ملزم است که در منزل شوهر خود اقامت گزیند و منزل را ترک نکند تا بتواند من باب تمکین کردن از شوهر خود، مستحق دریافت نفقه باشد. اما در رابطه با سایر حقوقی مالی از جمله، مطالبه مهریه، اجرت المثل، تمکین شرط نبوده و زوجه را مستحق دریافت این حق مالی می کند.

بیشتر بخوانید: حکم نقض وفاداری زوجین به چه معناست؟ آشنایی کامل با آن

اگر زوجه بخواهد با نداشتن معذوریتی از اقامت در منزل شوهر، خودداری کند این حق برای مرد است که، اقامه دعوی کند و زن را وادار به تمکین از خود نماید. اگر علی رغم الزام، زوجه بخواهد خودداری کند قانون گذار او را از دریافت نفقه، محروم می کند و به شوهر او این حق را می دهد که ازدواج مجدد کند بدون آنکه من باب این امر، ممنوعیتی داشته باشد.

در چه مواردی زوجه می تواند از همسر خود تمکین نکند؟

تمکین در اصطلاح حقوقی به معنی اطاعت کردن است که می تواند مشمول تمکین عام و تمکین خاص قرار بگیرد.

اگرچه تمکین زن از مرد از وظایف زناشویی زن است که قانون برای تخطی از آن آثار و عواقبی حقوقی از جمله منتفی شدن پرداخت نفقه را در نظر گرفته اما زن در شرایط خاصی این حق را دارد که از مرد تمکین نکند. در واقع در شرایطی که تمکین از مرد چه در معنای عام و چه معنای خاص آن که توضیح داده شد، باعث ورود آسیب و زیان جانی، مالی و حتی آبرویی برای زن شود زن می تواند با اثبات این موارد از تمکین خودداری کند و در عین عدم تمکین زن همچنان می تواند نققه خود را هم مطالبه کند.

در واقع در این موارد که عدم تمکین زن نه تنها عواقب حقوقی برای زن ندارد بلکه چون از لحاظ قانونی امری موجه است زن را از دریافت نفقه که حق مالی او محسوب می شود محروم نمی کند.

نکته مهم در خصوص این موارد این است که لازم است با کمک وکیل خانواده این موارد را در دادگاه خانواده اثبات کنید و ترجیحا پیش از اثبات این موارد منزل زناشویی را ترک نکنید زیرا ممکن است مرد به سرعت بابت عدم تمکین در دادگاه خانواده طرح دعوا کرده و الزام به تمکین زوجه را بخواهد.

در نتیجه لازم است پیش از هر گونه اقدام با وکیل خانواده مشورت کنید تا اقدامی که کمترین هزینه را برای شما دارد اتخاذ نمایید.

مواردی که زوجه، الزامی به تمکین ندارد چیست؟

• اگر زوجه به دلیل ایراد ضرب و شتم و اعمال خشونت از سوی مرد منزل را ترک کند در واقع دادگاه این امر را به دلیل وجود خطر جانی و روانی برای زن در نظر می گیرد و اگر زن بتواند وجود این خطر جانی در زندگی زناشویی با مرد را اثبات کند مرد نمی تواند با اثبات نشوز زن و طرح دعوای الزام به تمکین از پرداخت نفقه امتناع نماید.
• اگر مرد، نتواند منزلی که، در شان زوجه است را برای او تهیه کند،‌ این حق برای زن است که از سکونت در منزل شوهر خودداری کند و زوج، نمی تواند من باب این امر الزام به تمکین زوجه را از دادگاه خواستار شود.
• اگر مرد مبتلا به هر نوع بیماری جنسی و مقاربتی باشد به گونه ای که نزدیکی زن با مرد و برقراری رابطه زناشویی میان آن ها منجر به انتقال بیماری یا هر نوع آسیب دیگر به زن شود، زن هیچ تکلیفی به تمکین خاص از مرد ندارد و در این موارد هم دادگاه این اجازه را به زن داده است که در عین مطالبه نفقه از مرد تمکین نکند.

رد دادخواست الزام به تمکین زوجه

گفتیم که مرد می تواند به طرفیت زوجه ای که از او تمکین نمی کند اقامه دعوی کند و الزامش را از دادگاه بخواهد. زمانی به شکایت  مرد ترتیب اثر داده می شود که او بتواند، ادعای خود را به دادگاه، ثابت کند. مثلا با شهادت شهود ثابت کند که زن منزل را بدون هیچ گونه عذر موجه برای مدتی طولانی ترک کرده است. در اینجا اگر صحت ادعای زوج، بر دادگاه محرز شود به خواسته زوج ترتیب اثر داده و آن را می پذیرد و زوجه را به تمکین از زوج ملزم می دارد. و اگر خلاف ادعای مرد ثابت شود آن را رد می کند.

بیشتر بخوانید: همه چیز درباره تقسیم ارث به صورت صفر تا صد

نکته مهم که در دعوای الزام به تمکین زوجه وجود دارد این است که بار اثبات عدم تمکین زوجه به خصوص در تمکین خاص که در ارتباط با رابطه زناشویی است بر عهده مرد است و تا زمانی که مرد ادله موجه و محکمه پسند در خصوص عدم تمکین زن ارائه ندهد اصلی که مورد توجه دادگاه خانواده قرار دارد تمکین زوجه از زوج است.

در نتیجه ارائه دلایل محکمه پسند مانند شهادت شهود و معاینه محل در این موارد اهمیت زیادی دارد که به کمک وکیل خانواده می توانید آن ها را تهیه کنید.

در چه شرایطی دادگاه، دادخواست الزام به تمکین زوجه را رد می کند؟

اگر زوجه بتواند با اثبات ادله ای، خلاف ادعای زوج را اثبات کند مثلا ثابت نماید که من باب سو رفتار و نداشتن امنیت جانی در منزل شوهر، منزل را ترک کرده است. و این عدم تمکینش عذر موجه و قانونی دارد.

اگر زوجه بتواند اثبات کند که زوج من باب عدم تمایل به ادامه زندگی، به طور صوری دادخواست الزام به تمکین را به محکمه تقدیم داشته است می تواند ادعای او را رد کند.

در صورتی که زوجه، علت تمکین نکردن خود را، عدم پرداخت نفقه بداند و بیان دارد که چون زوج از پرداخت حقوق مالی ، خودداری کرده او نیز از تمکین، ممانعت کرده است.

دادخواست الزام به تمکین زوجه، باید به چه مرجعی تقدیم شود؟

زوج باید تقاضای خود مبنی بر الزام به تمکین زوجه را به دادگاه خانواده محل اقامت زوجه، تقدیم دارد.

در صورتی که زن از تمکین خودداری کند چه این عدم تمکین به شکل ترک خانه باشد و چه به شکل عدم برقراری رابطه زناشویی با مرد باشد، مرد می تواند از طربق قضایی علیه زن اقدام کند و حکم بگیرد. دعوایی که مرد طرح می کند همانطور که تا اینجا توضیح داده شد دعوای الزام به تمکین زوجه است که باید در قالب دادخواست حقوقی و رعایت تشریفات خاص آن به دادگاه خانواده صالح به رسیدگی یعنی دادگاه خانواده محل اقامت زن ارائه شود.

دادگاه پس از بررسی دادخواست و دلایلی که مرد برای عدم تمکین زن از خود ارائه داده است یا این دعوا را رد می کند و یا حکم به الزام زن می دهد. نکته مهم این است که در این موارد بار اثبات عدم تمکین زن با مرد است و مرد باید ادعای خود را اثبات کند.

بیشتر بخوانید: مشاوره در طلاق توافقی به چه صورت می باشد؟

ضمانت اجرای عدم تمکین زوجه

زن، من باب عدم تمکین محکوم به تحمل مجازاتی نیست. تنها قانون گذار، او را من باب عدم اطاعت از زوج و ترک منزل، از یک سری حقوقی که مستحق دریافت آن است محروم می کند.

۱. مرد ملزم است که نفقه زن را بپردازد مگر آنکه زوجه از او تمکین نکند. پس اگر عدم تمکین زوجه،اثبات شود، مرد الزامی به پرداخت نفقه ندارد.

۲. اگر حکم به تمکین زوجه از سوی دادگاه صادر شود و با این حال زوجه، به عدم تمکین خود ادامه دهد، دادگاه این حق را به مرد می دهد که تجدید فراش کند بدون آنکه اذن زن اول خود را که همسرش بوده نیاز داشته باشد.

۳. اگر طلاق جاری شود، زوجه از دریافت نصف اموال و دارایی زوج که در ضمن عقد بدان اشاره شده محروم می شود.

مدت زمان قانونی عدم تمکین زن

پس از طرح شکایت زوج مبنی بر عدم تمکین زن دادگاه طی بررسی های گوناگون مبادرت به رای الزام به تمکین زوجه را می نماید اما زمان رسیدگی بدلیل پیچیدگی های هر پرونده متفاوت می باشد لذا زمان مشخصی ندارد

مدارک مورد نیاز بابت دعوای الزام به تمکین

• اصل شناسنامه و کارت ملی متقاضی
• اصل سند ازدواج یا رونوشت آن
• سند مالکیت منزل یا اجاره نامه ( بابت فراهم بودن مسکن)
• استشهاد بابت ترک منزل از سوی زوجه

الزام به تمکین مرد

زوجین مکلفند حقوق زناشویی خود را رعایت کنند ، چنانچه زوج در خصوص نفقه ، مسکن و دیگر وظایف خود کوتاهی کند برای زوجه این امکان وجود دارد که حق قانونی خود را مطالبه نماید البته برخی از خانمها بدلیل شرم کمتر تقاضای الزام به تمکین مرد را می کنند و ترجیح می دهند درخواست نفقه و … را مطرح می

نتیجه گیری

ما در این مقاله به بررسی موضوع حقوقی تحت عنوان الزام به تمکین زوجه پرداختیم. گفتیم که قانون گذار زن را ملزم می دارد که از شوهر خود تبعیت کند و تمکین عام و خاص از او داشته باشد. اگر زوجه بخواهد بدون هیچ گونه عذر موجهی از زوج پیروی نکند این حق برای مرد است که به طرفیت او اقامه دعوی کند و الزام به تمکین زوجه را از دادگاه خواستار شود.

پیشنهادات

ما در گروه وکلای خانواده، در تلاشیم که موضوعاتی که ارتباط با حوزه خانواده داشته را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم و زوج و زوجه را نسبت به حقوق خود آگاه سازیم. در صورتی که شما هم درگیر پرونده حقوقی در حوزه خانواده هستید می توانید از طرق ارتباطی که در سایت به آن اشاره شده با گروه وکلای خانواده ما در تماس باشید.

برخی از سوالات متداول

در چه شرایطی مرد می تواند دادخواست الزام به تمکین زوجه را به دادگاه تقدیم کند؟

زمانی که زن بخواهد بدون عذر موجه، از تمکین زوج، ممانعت کند، این حق برای مرد است که با اقامه دعوی حقوقی به طرفیت او، الزامش را به تمکین از دادگاه خواستار شود.

اگر زوجه علی رغم الزام، تمکین نکند آیا مشمول ضمانت اجرای حقوقی قرار می گیرد؟

قانون گذار زوجه را من باب عدم تمکین، محکوم به تحمل مجازات نکرده، و تنها او را از دریافت حق نفقه محروم می کند.