فسخ نکاح و بررسی شرایط و مراحل آن توسط گروه وکلای خانواده

فسخ نکاح مانند طلاق موجب پایان رابطه زناشویی میان طرفین می شود اما با وجود اینکه اثر فسخ نکاح و طلاق هر دو خاتمه ازدواج است، این دو عمل تفاوت هایی هم با یکدیگر دارند. قانون گذار برخلاف طلاق، اعمال حق فسخ را محدود به شرایطی خاص کرده که در صورت عدم وجود آن زوج و زوجه نمی توانند به زندگی زناشویی خود پایان بدهند و مجبورند که به عنوان آخرین راه طلاق را برگزینند.

بررسی فسخ نکاح

فسخ نکاح یکی از عوامل انحلال عقد نکاح است که ماهیت و آثار حقوقی خاص خود را دارد. ماده ۱۱۲۰قانون مدنی به بررسی این موضوع پرداخته و  از حق فسخ که یکی از جهات انحلال نکاح است نام برده و به زوجین حق داده که به موجب این حق به زندگی زناشویی خود پایان بدهند.

شرایط فسخ نکاح

زوج و زوجه زمانی می توانند به صورت یک طرفه و بدون داشتن توافق طرف دیگر، از حق فسخ استفاده کنند که یکی از عیوبی که در قانون بدان اشاره شده در یکی از زوجین وجود داشته باشد. مثلا زوج یا زوجه هر یک به جنون دائمی یا ادواری دچار باشند به نحوی که طرف دیگر نتواند به دلیل این مشکل با او زندگی مشترک داشته باشد. از جنون به عنوان یکی از عیوب یاد می شود که هر یک از زوجین با استناد به آن می توانند خواستار فسخ یک طرفه عقد، از دادگاه باشند.

تفاوت فسخ نکاح و طلاق چیست؟

همانطور که گفته فسخ نکاح مانند طلاق یکی از موارد پایان رابطه زناشویی میان طرفین است، اما سوالی که برای بسیاری از افراد ایجاد می شود این است که تفاوت فسخ نکاح و طلاق در چیست و هر یک از این دو چه تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟

علاوه بر متفاوت بودن موارد طلاق و فسخ نکاح، این دو عمل حقوقی از لحاظ ماهیت و آثار هم دارای برخی تفاوت های مهم با یکدیگر هستند که در این قسمت به توضیح آن ها می پردازیم.

اولین تفاوت این است که فسخ نکاح مانند فسخ هر عقد دیگری یک عمل یک طرفه یا ایقاع از سوی یکی از طرفین است در حالی که طلاق ماهیت حقوقی دیگری دارد و می تواند با رضایت هر دو طرف یا فقط با رضایت یکی از طرفین باشد. در واقع طلاق یک عمل حقوقی تشریفاتی است که برای صحیح بودن نیازمند رعایت برخی تشریفات مانند جاری شدن صیغه طلاق است. همچنین زن باید در هنگام جاری شدن این صیغه شرایط خاصی داشته باشد، برای مثال زن نباید در عادت ماهیانه نباشد. در حالی که این تشریفات و شرایط در فسخ نکاح لازم نیست.

تفاوت دیگر این است که طلاق فقط در ازدواج دائم کاربرد دارد و در ازدواج موقت امکان طلاق وجود ندارد اما فسخ نکاح هم در ازدواج دائم و هم در ازدواج موقت برای جلوگیری از ضرر به هر یک از طرفین امکان پذیر است.

در فسخ نکاح امکان رجوع مرد به رابطه زناشویی مانند بسیاری از موارد طلاق که به آن ها طلاق رجعی گفته می شود وجود ندارد و می توان فسخ نکاح با اثبات موارد قانونی آن فرایند آسان تری از طلاق دارد و همچنین برخی آثار حقوقی آن مانند وضعیت مهریه زن هم با طلاق تفاوت هایی دارد. برای آشنایی با انواع طلاق به لینک مربوطه مراجعه نمایید.

فسخ نکاح به دلیل باکره نبودن زن

یکی از مواردی که می تواند به عنوان فسخ عقد نکاح در نظر گرفته شود، باکره نبودن زن است. در واقع اگر باکره نبودن زن در زمان ازدواج برای مرد دارای اهمیت بوده باشد و پس از ازدواج مشخص شود که زن باکره نیست مرد می تواند به استناد تخلف از شرط عقد و تدلیس در آن، نکاح را فسخ شده اعلام کند.

بیشتر بخوانید: انحصار وراثت به صورت صفر تا صد در سال ۱۴۰۴(مراحل و مدارک)

نکته مهم این است که مرد باید ثابت کند بکارت زن در واقع اهمیت زیادی در اصل نکاح داشته و حتی اگر به آن تصریح نشده باشد، به صورت تلویحی شرط عقد نکاح بوده است. در غیر این صورت امکان فسخ نکاح به دلیل باکره نبودن زن وجود ندارد.

در چه مواردی فسخ نکاح، از اسباب انحلال عقد است؟

قانون گذار هر چند از فسخ نکاح، به عنوان یکی از موجبات انحلال عقد نام برده اما باید دانست که حق فسخ، شرایطی را دارد که زوجین تنها در صورت اثبات آن می توانند بدان استناد نمایند و به موجب آن، به نکاح خود پایان بدهند.

فروض ذیل از موجبات حق فسخ برای انحلال نکاح است:

۱. عدم وجود شرط صفت خاصی که در ضمن عقد بدان اشاره است.

فرض کنید در زمان انعقاد عقد نکاح شرط می شود که هر یک از زوجین واجد صفت خاصی باشد. بعد از عقد کاشف به عمل می آید که طرف مذکور فاقد وصف مقصود بوده در اینجا قانون گذار این حق را به طرف دیگر می دهد که به موجب حق فسخ، به زندگی زناشویی خود پایان بدهد.

۲.وجود یکی از عیوبی که از آن در قانون به عنوان اسباب انحلال نکاح یاد می شود.

ممکن است یکی از زوجین اعم از زن یا مرد به یکی از عیوب زنانگی یا مردانگی دچار باشند و این امر مانع از برقراری رابطه زناشویی آنها شود. در اینجا قانون گذار به هر یک از طرفین این حق را می دهد که با اثبات ادعای خویش، انحلال نکاح را از دادگاه خواستار شود. در واقع قانون گذار عیوبی که ممکن است موجب وارد شدن ضرر به طرف مقابل شود را به عنوان عوامل فسخ نکاح در نظر گرفته تا با انحلال زناشویی از ورود این ضرر و آسیب جلوگیری کند.

در چه شرایطی دادگاه به فسخ نکاح ترتیب اثر می دهد؟

استناد به فسخ نکاح، زمانی از سوی دادگاه قابل قبول است که زوج یا زوجه، به یکی از امراض که در قانون و شرع بدان اشاره شده مبتلا باشد. و طرف دیگر نسبت بدان هیچ گونه آگاهی نداشته باشد. در صورتی که هر یک، قبل از عقد، عالم باشد دیگر حق فسخ پذیرفته نمی شود. مگر در شرایط استثنا.

بیشتر بخوانید: طلاق از طرف زن و آشنایی با مراحل و شرایط آن

اگر زوج بعد از عقد، به جنون یا دیوانگی مبتلا شود.حق فسخ برای زن است و می تواند حتی بعد از عقد هم انحلال نکاح را از دادگاه بخواهد اما در رابطه با جنون زوجه، بعد از عقد این امکان وجود ندارد و حق فسخ برای زوج نیست.

موارد فسخ نکاح از طرف زن

بر اساس ماده ۱۱۲۲ قانون مدنی زن در صورت اثبات وجود این عیوب در مرد می تواند نکاح را فسخ کند:

• خصاء: یک بیماری در زمینه زناشویی میان زوجین است که مانع برقراری این رابطه می شود.
• عنن: نوعی ناتوانی جنسی در مرد است که به رابطه زناشویی میان زوجین آسیب می زند.
• مقطوع بودن آلت تناسلی به گونه ای که قادر به انجام عمل زناشویی نباشد.

همچنین وجود جنون در زوج اعم از اینکه به صورت ادواری یعنی مقطعی باشد یا آنکه جنون دائمی باشد، می تواند عاملی برای فسخ نکاح از طرف زن باشد. تفاوتی که در استناد زن و مرد به جنون طرف مقابل برای فسخ نکاح وجود دارد این است که زن حتی اگر جنون مرد پس از عقد نکاح ایجاد شود همچنان می تواند نکاح را فسخ کند اما استناد مرد به جنون زن فقط مربوط به زمانی است که زن در زمان نکاح جنون داشته باشد و مرد از این موضوع آگاه نباشد.

حق فسخ از جانب مرد

امراض ذیل حق فسخ نکاح را به مرد می دهد:

• در صورتی که زن به یکی از بیماری مقاربتی از جمله قرن مبتلا باشد.
• جایی که زوجه، به بیماری عفونی جذام، یا برص مبتلا باشد.
• افضا یکی دیگر از مواردی است که در صورت ابتلا بودن زوجه به آن، مرد حق فسخ را دارد.
• زمین گیری.
• نابینایی از دو چشم.

دادخواست فسخ نکاح

• برای این اقدام، زوج یا زوجه یا وکیل آنها، بایستی دادخواست حقوقی تنظیم کنند و آن را به دادگاه خانواده تقدیم دارند.
• برای آنکه به خواسته زوجین، ترتیب اثر داده شود بایستی آنها بتوانند به یکی از موارد فسخ، که در قانون بدان اشاره شده استناد کنند و آن را به دادگاه ارائه دهند. مثلا زوج یا زوجه به یکی از عیوب که از نظر قانونی، از موجبات فسخ است استناد کنند‌.
• حق فسخ فوریت داشته و زوج یا زوجه بایستی به محض اطلاع، برای استفاده از حق فسخ اقدام کنند. تا دادگاه به خواسته آنها ترتیب اثر بدهد.
• دادخواست فسخ نکاح، برخلاف طلاق، تشریفاتی خاصی را نمی خواهد.
• ثبت فسخ نکاح، امری الزامی است و بایستی حتما در دفترخانه ازدواج و طلاق به ثبت برسد تا واجد اعتبار قانونی باشد.

فسخ نکاح و حقوق مالی زوجه

یکی از سوالات مهم درباره فسخ نکاح این است که اگر به هر دلیلی نکاح میان طرفین فسخ شود وضعیت مهریه زن در این شرایط چگونه است؟ آیا زن می تواند پرداخت کلیه مهریه خود را مطالبه کند یا خیر؟

بیشتر بخوانید: حضانت و سلب حضانت و آشنایی کامل با قوانین آن

عده فسخ نکاح

یکی از موارد در طلاق که در فسخ نکاح هم کاربرد دارد، عده است. منظور از عده این است که زن در مدت مشخصی که با توجه به نوع طلاق و همچنین شرایط خاص دیگر تعیین می شود، نباید با مرد دیگری ازدواج کند. مدت عده، به موجب ماده ۱۱۵۱ قانون مدنی، سه طهر یا سه ماه است که زوجه باید در این مدت عده نگه دارد. و تا انقضای آن اقدام به ازدواج مجدد نکند. و در فرضی که، زن حامله باشد، تا زمان وضع حمل، بایستی عده نگهداری شود.

نتیجه گیری

ما در این مقاله، به بررسی فسخ نکاح، که یکی از اسباب انحلال نکاح دائم است پرداختیم. گفتیم که قانون گذار در شرایطی به زوج یا زوجه این حق را داده که بتوانند با استناد به علل فسخ که در قانون و شرع بدان اشاره شده، انحلال نکاح خود را از دادگاه خواستار شوند و به زندگی زناشویی خود پایان دهند. برای آشنایی دقیق تر با هر یک از موارد فسخ نکاح و همچنین انتخاب طلاق یا فسخ نکاح در مواردی که درخواست هر دو امکان پذیر است لازم است حتما با وکیل متخصص و مجرب خانواده مشورت کنید.

پیشنهادات

ما در گروه وکلای خانواده، در تلاشیم که به همکاری وکلای متخصص و زبده، بهترین خدمات حقوقی را، به شما عزیزانی که درگیر مشکلاتی، در حوزه حقوق خانواده هستید ارائه دهیم. جهت برخورداری از خدمات گروه وکلای خانواده، شما می توانید از طریق راه های ارتباطی که در سایت بدان اشاره شده با ما در تماس باشید.

برخی از سوالات متداول

فسخ نکاح چیست؟

یکی از موارد انحلال نکاح، حق فسخ است که به موجب آن زوج یا زوجه می توانند به زندگی زناشویی خود پایان بدهند.

آیا زوج، می تواند من باب باکره نبودن زوجه، فسخ و انحلال نکاح را از دادگاه خواستار شود؟

اگر صفت باکره بودن زوجه، شرط باشد و در ضمن عقد، بدان اشاره شده باشد می تواند از موجبات فسخ باشد و به زوج این حق را بدهد که با استناد به آن، انحلال نکاح را از دادگاه خواستار شود.